« وَتَحْتَفِرُونَ وَلاَتُميِهُونَ » ( و شما زمين را حفر مى كنيد ولى آب پيدا نمى كنيد . ) « إماهة » از مادّه « ماء » است به معناى آب پيدا كردن ، « ماء » در اصل « ماه » بوده ، زيرا جمعش مىشود « مياه » و مُصغّرش « مُوَيه » ; قاعده اى در ادبيات عرب است : « التّكسير و التّصغير يردّان الاشياء الى اصولها » جمع مكسر و تصغير كلمات را به اصلشان برمى گردانند ; « ماه » وقتى به باب افعال مى رود « أماهَ يُميهُ » مىشود . در اينجا حضرت تشبيه ديگرى براى راه حق به كار برده اند ، چنانچه افرادى بخواهند براى پيدا كردن آب چاه حفر كنند نياز به يك كارشناس هست تا زمين مناسب را براى حفر چاه نشان بدهد و افراد را راهنمايى كند ، حضرت مى فرمايند : شما زمين را حفر مى كنيد ولى نمى دانيد كجا به آب مى رسيد ، من راهنماى شما هستم ، اگر آب مى خواهيد بياييد تا شما را راهنمايى كنم . « أَلْيَوْمَ أُنْطِقُ لَكُمُ الْعَجْمَاءَ ذَاتَ الْبَيَانِ ! » ( امروز به سخن در مى آورم براى شما لالى را كه بيان دارد . ) شارحان نهج البلاغه گفته اند : مراد از « عجماء » همين خطبه است . ( 1 ) حضرت مى خواهد بگويد : من كلماتى مى گويم كه در عين حال كه تشبيه و استعاره ( 2 ) دارد و مشكل است و زبان هم ندارد اما حق را به شما نشان مىدهد ; كلام ناگويا و لال است ، سخن نمى گويد ، اما وقتى آن را براى شما واضح كردم شما آن را مى فهميد ; و شايد منظور بيان داستانهاى عبرت آموز است كه زبان ندارند امّا روشنگر راه مى باشند . و بالاخره فهماندن مطلب را حضرت به لالى تشبيه كرده كه او را به زبان آورند .

--> 1 - شرح ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 211 ; منهاج البراعة ، ج 3 ، ص 132 ; شرح ابن ميثم بحرانى ، ج 1 ، ص 274 ; و شرح عبده ، ج 1 ، ص 34 2 - استعاره نوعى مجاز است و در جاهايى كه معناى مجازى شباهت زيادى به معناى حقيقى دارد گفته مىشود ، ولى معناى مجازى مراد مى باشد ; نظير به كار بردن شير براى مرد شجاع .